Nereye Gitmek İstiyorsun? Kendi Kazanma Koşulunu Bul

26 Eylül 2026 · Kan Yılmaz

Amaç

Seni tatmin edecek minimum "kazanma koşulunu" bulmak.

Kazanma koşulu, ulaştığında "hayatı başardım" diyeceğin en düşük çıta. En yükseği değil, seni tatmin edecek en düşüğü.

Bu yazı, 11x'te genç girişimcilerle yaptığımız ilk mentorluk görüşmesinin yazılı hali. Demir ve ben bu görüşmeyi defalarca yaptık. Tek başına, bir kalem ve kağıtla yapabilirsin.

Neden yapıyorsun?

Demir de ben de başladığımızda kimse bize yol göstermedi. Yıllarımızı rastgele yönlere giderek harcadık. Spiraller çizdik: "Aa, aslında buraya gitmek istiyormuşum" deyip dönüp durduk.

Yanlış yönde 10 yıl yürümek çok pahalı. İnsanlardan nefret eden birinin doktorluğa yazılması gibi.

Bu çalışmanın tek amacı zaman kazanmak. Nereye gitmek istediğini bil, sonra ona doğru yürü. Sen bir yöne gitmek istiyorsan ve ben seni başka yöne itiyorsam, sana kötülük yapıyorum.

Bu yazının sonunda elinde ne olacak?

• Anti-vizyon: işte, hayatta, hobilerde ve yaşadığın yerde dayanamadığın şeyler
• Persona tipin: güç mü, para mı, saf değer mi
• Minimum kazanma koşulun: seni tatmin edecek en ulaşılabilir hayat
• Fedakarlık sınırların: neyi verirsin, neyi vermezsin
• Doğal avantajın: zaten iyi olduğun alanlar

Süre: 1–2 saat düşünme, birkaç gün sindirme.

Oyunun kuralları

Başlamadan önce 4 kural. Cevaplarını yazarak ilerle.

1. Nokta değil, bölge ara. "Kesin şu olacağım" demene gerek yok. "Bu civarda bir şey istiyorum, diğer tarafta olmadığını biliyorum" demen yeter. Doğru bölgeye girersen, küçük ayarlarla doğru noktayı zaten bulursun. Yanlış bölgeden dönmek ise çok zor.
2. Maksimumu değil, minimumu ara. Soru "en fazla ne isterim?" değil. Soru "neye ulaşamazsam kendimi başarısız hissederim?" Sebebini 5. adımda anlatacağım.
3. Doğru cevap yok, dürüst cevap var. Kulağa havalı gelen cevabı verirsen, yanlış yöne gidersin.
4. İlk his değerli. "Şunu mu, bunu mu?" sorularında ilk cevabını yaz, sonra sorgula.

Adım 1: Anti-vizyon

Soru: Neye dayanamıyorsun? Sürekli neyden kaçıyorsun?

Anti-vizyon, vizyonun tersi: hayatta kaçtığın, seni iten şey.

1. Birkaç paragraf olabilir. Tek cümleye sıkıştırma.
2. Yalnızca iş değil. Hayatta, hobilerde ve yaşadığın yerde dayanamadığın şeyleri yaz. Sürekli kaçmaya çalıştığın ne?

Nasıl cevaplarsın: Önce işi, hayatı, hobileri ve yaşadığın yeri ayrı ayrı düşün. Sonra kafandaki personalara bak: hayatını az çok bildiğin insan tipleri. Üç yerden seç. Yakın çevren: baban, amcan, öğretmenin, tanıdığın bir girişimci. Meslekler: memur, doktor, avukat, mühendis. Ünlüler: her şeyini işine feda eden Elon Musk gibi biri. En az 5 persona yaz. Her biri için sor: "Bu olmak ister miyim? Neden?"

Bir katman daha in. "Doktor olmak istemiyorum" yetmez. Neyinden hoşlanmıyorsun? Görüşmelerden birinde bir girişimci memurluğu ve doktorluğu reddetti. Kazınca asıl sebep çıktı: tanımadığı insanlarla sürekli konuşmak onu yoruyor. Ama bir mühendisle saatlerce konuşabiliyor. Yani reddettiği şey meslek değil, bir mekanik.

İyi bir anti-vizyon örneği, bir görüşmeden:

Hedefi olmayan, tutkusunu bırakmış, hayattan umudunu kesmiş biri olmak. Bundan çok korkuyorum.

Yaz: Anti-vizyonunu. Birkaç paragraf. İş, hayat, hobiler, yaşadığın yer ve sürekli kaçtığın şeyler.

Adım 2: Varsayılan yolun

Soru: Hiçbir inisiyatif almadan, son 1–2 yılda yaptığın şeyleri yapmaya devam edersen nereye varırsın? O kişiyi seviyor musun?

Bu soru, şu anki halinin seni nereye götürdüğünü gösterir.

Görüşmelerden iki farklı cevap:

• "İyi bir Amerikan üniversitesinden mezun olurum. Aile baskısıyla büyük bir teknoloji şirketine girerim." O kişi bunu istemiyordu.
• "Kafası karışık, bağımlılıkları olan, sabırsız biri olurum. Bu halimi hiç sevmem." Değişmesi gerekenleri direkt gösteriyor.

Yaz: Hiçbir inisiyatif almadan, son 1–2 yıldaki haline devam edersen 25 yaşında vardığın yer. Ve tek kelime: seviyor musun, sevmiyor musun?

Adım 3: Senden 5–10 yıl öndekiler

Soru: Aynı yolda senden 5–10 yıl önde kimler var? İsim ver.

Sen dünyada tek değilsin. İstatistik olarak, senin hedefini zaten yaşayan biri kesin var.

O kişiyi bulursan her şeyini görürsün. Ailesini, sağlığını, günlük hayatını.

Takas testi: O kişiyle hayatını bugün tamamen değiştirsen mutlu olur musun? Parası, ailesi, şehri, sağlığı, hepsi dahil.

Görüşmelerden örnekler:

• Bir girişimci, hayran olduğu birkaç Türk kurucuyu saydı. Onlar hakkında şunu duymuştu: paranoyaklar, kişisel hayatları yok, sosyal hayattan uzaklar. Sordum: "Bunu istiyor musun?".
• Bir başkası 38 yaşındaki dayısını seçti. Kendi kendine öğrenmiş, meraklı, sabırlı biri. Hayatını takas etmeye hazırdı.

Hayran olduğun 3 kişi: Kim ve neden? Bir sonraki adımda bu isimleri kullanacağız.

Tavsiyem: Listendeki insanlarla tanış. Konuşunca iki şeyden biri olur. "Hayatın çok güzelmiş" dersin. Ya da "Senin için iyi düşünüyordum, ama hiç istemem" dersin. İkisi de sana yıllar kazandırır.

Yaz: 2–3 isim, takas testinin cevabı, hayran olduğun 3 kişi ve nedenleri.

Adım 4: Üç persona

Soru: Aşağıdaki üç personadan hangisi sana en yakın?

Her birinin üç şeyden farklı miktarı var: güç, para, dünyaya kattığı değer.

Linux bugün buzdolaplarından sunuculara, uçaklardan Arduino'lara her yerde çalışıyor. Ama kurucusu bu değerin çok küçük bir kısmını yakaladı. Bu bir başarısızlık değil, bir tercih: açık kaynak olmasaydı bu kadar yayılamazdı.

İstisnalar var. Elon Musk dışarıdan zenginlik personası gibi görünür. Aslında Newton tipine yakın. Amacı Mars'a gitmek. Dünyanın en zengini olması bir yan etki. Palantir'in kurucusu Alex Karp ise CEO gibi görünür ama güç liginde oynar. Başkanlarla, liderlerle yarışır. Personanı seçerken bunlar gibi istisnaları düşünme. Genel personaya bak.

Güç seçtiysen, davan ne? Güç isteyen insanların altında genelde bir dava yatar. Bu dava çoğunlukla 16–20 yaş arasında ortaya çıkar. Davan yoksa, belki aslında istediğin güç değildir.

Pratik test: Kendini üç ortamda hayal et. Siyaset koridorlarında. Bir şirket ofisinde problem çözerken. Garajında açık kaynak bir şey yazarken. Hangisinde kendini evinde hissediyorsun?

Görüşmelerden örnekler:

• Bir girişimci bu testi yapınca netleşti: kurucu personası. Siyasetin güç kaynağını etik bulmadı. Açık kaynağı ise sevmedi.
• Bir başkası önce "Linux kurucusu olmak isterdim" dedi. Sonra "100 milyon dolarım yoksa başarısızım" dedi. İkisi aynı anda doğru olamaz. Başta yakın görünürler, ama gittikçe aradaki mesafe açılır. Birinde fakirsin, diğerinde çok zenginsin. Bu çelişkiyi fark etmek, cevabın kendisinden daha değerli.
• Bir diğeri hayran olduğu üç kişiyi saydı. Üçü de farklı personalardandı. Ama hangisine daha çok benzediğini seçmek zorundasın.

Yaz: Persona tipin. Hayran olduğun 3 kişi hangi personada?

Adım 5: Minimum kazanma koşulun

Soru: Hangi hayat seviyesinin altında kalırsan kendini başarısız hissedersin?

Burada sadece kişisel hayatını düşün. İşinin büyüklüğünü, etkini, vizyonunu değil. Parayı bir gösterge olarak kullanıyorum. Çünkü para, hayat kalitesini somut hale getiriyor. Rakamlar bugünün değeriyle.

Şehir fark eder. Türkiye'de 1 milyon dolara alacağın ev, Singapur'da 4–5 milyon dolar. Nerede yaşamak istediğini de düşün.

Nasıl cevaplarsın: Aşağıdan başla. 1 milyon yeterli mi? "Evet" dersen, orada dur. Yetmiyorsa bir üste çık. Soru "daha fazlası güzel olur mu?" değil. Soru "bunun altında kalırsam başarısız mıyım?"

Neden minimum? Üniversite sınavını düşün. İstediğin bölüm 1200. sıradan alıyorsa, 1100. olman yeter. Birinci olmak için verdiğin ekstra fedakarlık boşa gider. Maksimumu hedeflersen çok zorlanırsın. Başarısız olma ihtimalin artar. Minimuma bile ulaşamayabilirsin. Minimumu bilmek, ne kadar fedakarlık yapman gerektiğini söyler.

Görüşmelerden örnekler:

• Çoğu girişimcinin cevabı 5–10 milyon dolar oldu. Bu, sosyal hayattan, aileden çok fazla vermeden ulaşılabilir bir hedef.
• Bir girişimci "10 milyon yetmez, o parayla Peter Thiel'le konuşamazsın" dedi. Bu kişisel hayat değil, vizyon. Ayrıştırınca cevabı 10 milyon oldu.
• Bir başkası "dünyanın en zengini olmazsam başarısızım. Yedinci olsam bile" dedi. Bu cevap genelde yüzeyseldir. Dünyanın en zengini olan neredeyse herkes başka bir şey yapmaya çalışırken oldu. Para yan etkiydi. Böyle cevap verdiysen, altına in: güç mü istiyorsun, göstermek mi, başka bir şey mi?

Yaz: Minimum rakamın. Ve bu rakamın senin için ne anlama geldiği, 2 cümle.

Adım 6: 100 paralel evren

Soru: Evren şu an 100 paralel zaman çizgisine bölündü. 100 tane sen var, hepsi aynı yolda. Kaçı evsiz kalıyor? Kaçı 1 milyonda takılıyor? Kaçı minimumuna ulaşıyor? Kaçı çok uçuyor?

Her yolda şans var. Birine araba çarpar. Birinin şirketi batar.

Hedefin: Öyle bir yol ve öyle bir beceri seviyesi seç ki 100 kişinin 95'i minimumuna ulaşsın. Birkaçı altında kalır. Belki 1–2'si çok üstüne çıkar. Tanıdığımız ünlü kurucuların çoğu bu 1–2 kişi. O yüzden isimlerini biliyoruz.

Minimumun ne kadar yüksekse, 95 o kadar zor. Yüksek hedef daha fazla fedakarlık demek.

Olasılığı yönetebilirsin. Diyelim ki uygulamaların binde biri tutuyor. Her 3 günde bir uygulama çıkarırsan, 10 yılda 1000'i geçersin. Her 2 haftada bir çıkarırsan, 40 yıl sürer. Hızın, olasılığını değiştirir.

Yaz: Bugünkü yolunla 100 senin kaçı minimumuna ulaşır? Bu sayıyı neyle artırabilirsin?

Adım 7: Fedakarlık sınırların

Soru: Hedefine ulaşmak için neleri feda edersin? Nerede durursun?

• Aile: Annenle babanla az görüşmeyi?
• Eş ve çocuklar: Çocuğunun doğum gününü, büyümesini kaçırmayı? Hiç aile kurmamayı?
• Sosyal hayat: Arkadaşlarını, hobilerini?
• Sağlık: Uykunu, bedenini?

Neden soruyorum? Sınırlar, gidebileceğin yönleri daraltır. Hiç sınırın yoksa her yön doğru görünür. Karar felcine girersin. Çok sınırın varsa yavaşlarsın. En iyisi ortası: yeterli sayıda net sınır.

Etik ile değeri karıştırma. Etik büyük ölçüde kültürel. 500 yıl önce aynı suça kelle kesilirdi. Gerçek sınır içeriden gelir. Örneğin "ailemle gerçekten iyi olmam lazım" bir iç değer.

Görüşmelerden örnekler:

• Bir girişimci aileyi, çocukları, sosyal hayatı sonuna kadar feda edebileceğini söyledi. Sağlıkta durdu. Sebebi: sağlık giderse verimlilik de gider.
• Bir başkası sağlığını bile feda edebileceğini söyledi. Ona zor bir soru sordum: "25 yaşında hedefine ulaştın. Ama hastasın, 30'unda öleceksin. Ve hedefin yanlış çıktı. Ne olur?" Bu soruya bugün net cevap verememek normal.

Hedefler değişir. Ben senin yaşındayken milyar dolarlık bir şirket istiyordum. Bugün 10–100 milyon arası beni mutlu ediyor. Eşin yokken bir ilişkinin değerini bilmiyorsun. Çocuğun yokken çocuğun değerini bilmiyorsun. Birçok insan bunları feda ediyor ve sonra pişman oluyor.

Yaz: Feda edeceklerin ve etmeyeceklerin. İki liste.

Adım 8: Doğal avantajın

Soru: İnsanlar sana ne için geliyor? Hangi konuda "bunun cevabı ne?" diye sana soruyorlar?

Bu sorunun cevabı objektif. Kendi hakkındaki düşüncen yanıltabilir. Ama insanlar sana bir konuda sürekli geliyorsa, o konuda çevrendekilerden gerçekten iyisin.

Bu alanlar senin varsayılan avantajın. Hiçbir şey yapmasan da iyi olacaksın, çünkü hoşuna gidiyor. Zaten 5–10 yıllık birikimin var.

Destekleyici sorular:

• Hangi aktiviteyi yaparken zamanın nasıl geçtiğini anlamıyorsun?
• Başkası tarafından hangi konuda ödüllendirildin?
• 100 üzerinden ne kadar rekabetçisin? Maçı kazanıp istediğin gibi kazanamayınca sinirleniyor musun?

Görüşmelerden örnekler:

• "Arkadaşlarım fikirlerini anlatıp nasıl iş yapabileceklerini soruyor." Teknik kısmı değil, iş kısmını. Demek ki startup kültürünü akranlarından iyi emmiş.
• "Kripto bot'unun mühendislik kısmını çözemeyen bir arkadaşım bana geldi." Mühendislik problemleri çözmek bu kişinin avantajı.
• "Fikir danışmaya geliyorlar." Satış için gelmiyorlarsa, satışta sandığın kadar iyi olmayabilirsin.

Nasıl kullanırsın: Bir fikir ararken kafan karışırsa ilk döneceğin yer burası. Mesela F1'i iyi biliyorsan sor: "F1 dünyasında olmayan, benim istediğim ne var?"

Yaz: İnsanların sana geldiği 3 konu.

Tek sayfalık özetin

Tüm cevaplarını tek sayfada topla. Bunu kopyalayıp doldur. Cevapların değiştikçe güncelle.

# Kazanma Koşulum — [tarih]

Anti-vizyon:
Son 1–2 yılıma devam edersem 25 yaşında vardığım yer + seviyor muyum:
Önümdeki 2–3 kişi + takas testi:
Hayran olduğum 3 kişi ve nedenleri:
Persona tipim (Güç / Kurucu / Saf değer):
Minimum kazanma koşulum ($):
100 benden kaçı oraya ulaşır:
Feda edeceklerim:
Feda etmeyeceklerim:
İnsanların bana geldiği 3 konu:

Devam kaynakları

• How to fix your entire life in 1 day, Dan Koe. Anti-vizyonu derinlemesine kazıyan, bir günlük bir protokol. Sabah soruları, gün içi hatırlatıcılar, akşam özeti. Yukardakilerden sonra hâlâ buna ihtiyacın olduğunu düşünüyorsan yap.
• How to Get Rich, Naval Ravikant. Para, değer ve özgürlük üzerine. Adım 5'te zorlandıysan izle. Naval'ın kendisi de iyi bir örnek: zengin olduktan sonra hayatını sadeleştirdi ve sadece istediği işleri yapıyor.